Officieel dragen de meeste Spanjaarden zowel de achternaam van hun vader als die van hun moeder. Zo heet voetballer Daniel Olmo voluit Daniel Olmo Carvajal. Meestal wordt de achternaam van de moeder echter weggelaten. Commentatoren roepen dan ook doorgaans alleen enthousiast ‘Olmo’ wanneer de middenvelder een schitterende pass geeft.
Toen scheidsrechter Jesús Gil Manzano op televisie verscheen tijdens Frankrijk – Italië afgelopen vrijdag, stond onderin beeld zowel de achternaam van zijn vader als die van zijn moeder. Dat hebben we aan dictator Franco te danken.
In het land van dictator Francisco Franco was Ángel Franco een talentvolle, 31-jarige scheidsrechter. Om zijn talent te testen, mocht hij op 9 maart 1969 de topper op het Spaanse tweede niveau tussen Sevilla en Sporting Gijón fluiten. Tijdens dat duel weigerde hij een strafschop te geven aan de thuisploeg, waardoor de wedstrijd in 3-3 eindigde.
Sevilla was in de race voor het kampioenschap en het publiek in Estadio Ramón Sánchez Pizjuán kon maar moeilijk leven met de puntendeling. De supporters scandeerden de achternaam van Franco in combinatie met wat minder vleiende woorden. Ook de plaatselijke kranten hadden in de koppen een plekje vrij voor de naam Franco in combinatie met een belediging.
Stil protest via achternaam
Vaker werden naamgenoten van de dictator negatief opgevoerd in de Spaanse media. Met dubbelzinnigheden konden journalisten stil protesteren tegen het regime. De spreekkoren en krantenkoppen na Sevilla – Gijón vormden echter een kantelpunt. Ze werden door de dictator en zijn aanhang gezien als een belediging. De machthebbers zochten naar een mogelijkheid om soortgelijke gevallen in de toekomst de kop in te drukken.
In het regeringscentrum zag men ook in dat Ángel Franco talent had om in het zwart over het veld te lopen. Hem zijn fluit afpakken was daardoor geen optie. De Spaanse voetballiefhebbers zouden meteen doorhebben dat het om een actie tegen een specifieke scheidsrechter ging. Men wilde niet kleinzerig overkomen.
Overlijden Franco brengt loopbaan in een stroomversnelling
Als oplossing werd er een dictaat aan de Spaanse voetbalbond opgelegd. Alle Spaanse scheidsrechters moesten voortaan onder zowel de achternaam van hun vader als die van hun moeder fluiten. Mochten kranten hun kolommen vullen met een stil protest of een venijnige uithaal, dan stond er in het geval van scheidsrechter Ángel Franco voortaan Ángel Franco Martínez.
Toch was daarmee voor de fluitende dertiger de kous niet af. Hoewel talentvol, moest hij wachten tot de dood van de dictator voordat hij echt belangrijke duels kreeg. De Copa del Rey, oftewel het Spaanse bekertoernooi, heette tijdens het Franco-regime nog Copa El Generalísimo. De finales van dit voetballende eerbetoon aan de generaal gingen uit voorzorg steevast aan Ángel Franco voorbij. Men wilde bij dit soort wedstrijden alle risico’s op protest of hoon vermijden.
Nadat de despoot in 1975 was overleden, kwam de loopbaan van Ángel Franco pas echt op gang. Tijdens het wereldkampioenschap van 1978 in Argentinië stond hij meermaals op het veld. Zo zag hij onder andere hoe Ernie Brandts tegen Italië zowel in eigen doel als in dat van de tegenstander schoot. Ook de Spaanse bekerfinale mocht hij alsnog drie keer leiden. De beroemdste uit de geschiedenis hoorde daar ook bij: de schoppartij tussen Barcelona en Athletic Bilbao in 1984.