heeft zich woensdag voor de vierde keer in de historie geplaatst voor het wereldkampioenschap voetbal. Dat aantal oogt mager, zeker gezien de status van het nationale elftal. De geschiedenis heeft het team zelden in de kaart gespeeld: politieke spanningen, verraderlijk weer, en de niet altijd meewerkende FIFA maakten het land herhaaldelijk een WK-deelname onmogelijk. Zo bleef het historisch succesvolste voetballand van Afrika vaak afwezig op het mondiale toneel.
Want Egypte is onmiskenbaar het meest succesvolle land van het continent. Zeven keer al reisde de Afrika Cup mee richting de Nijldelta. Het verlangen naar mondiale erkenning gaat nog verder terug, tot aan de geboorte van het wereldkampioenschap in 1930. Toen al wilden de Farao’s, zoals de weinig originele bijnaam van het nationale voetbalteam luidt, hun opwachting maken. Maar het liep anders.
Een storm om de Middellandse zee
Het WK van 1930 in Uruguay was een inschrijvingstoernooi: geen ingewikkelde kwalificatie, maar een open uitnodiging voor alle FIFA-leden. Egypte, het enige Afrikaanse lid, besloot de lange reis naar Zuid-Amerika te maken. In een tijd waarin vliegen nog voor pioniers was, viel de keuze vanzelfsprekend op de boot.
Twee schepen zouden de vier Europese teams en de Afrikaanse afvaardiging, plus een handvol officials, naar Zuid-Amerika brengen. België, Frankrijk en Roemenië gingen aan boord van de Italiaanse stoomboot Conte Verde, maar die was al volgeboekt. Egypte en Joegoslavië moesten daarom uitwijken naar het poststoomschip Florida, dat vanuit Marseille aan de tweeweekse overtocht over het ruige water van de Atlantische Oceaan begon.
Om de Franse haven te bereiken, moesten de Egyptenaren eerst de Middellandse Zee oversteken. Het lot zat hen tegen: de boot die ze naar de Franse havenstad moest brengen raakte verstrikt in een storm, waardoor de reis veel langer duurde dan gepland. Toen het schip eindelijk arriveerde, was de Florida al vertrokken. Het debuut van Egypte op het WK ging zo verloren, zonder dat er ook maar een bal was geraakt.
Palestina en Turkije
In 1934 slaagde Egypte erin zich te plaatsen voor het WK. Om dat te bereiken moesten kwalificatiewedstrijden worden gespeeld. Slechts één plek was beschikbaar voor een team uit Afrika of Azië en drie landen streden om dat ticket: Turkije, Egypte en Palestina. Het team van Palestina zag er destijds heel anders uit dan tegenwoordig; het was een mandaatgebied van Groot-Brittannië en bestond voornamelijk uit Britse spelers, aangevuld met enkele Joodse voetballers.
Het kwalificatieproces voor Egypte werd verder vereenvoudigd toen Turkije zich terugtrok. In de vroege decennia van het wereldkampioenschap kwamen zulke afzeggingen vaker voor. Hoge reiskosten, onbetaalde contributies aan de FIFA of, simpelweg, protest tegen de gang van zaken waren voorbeelden van redenen waarom een land zich terugtrok, of waarom de wereldvoetbalbond een land deelname aan de kwalificatiewedstrijden kon weigeren.
De twee wedstrijden die Egypte uiteindelijk moest spelen om zich te kwalificeren, waren weinig uitdagend. Palestina werd in het tweeluik met 11-2 verslagen, waardoor Egypte zich als eerste Afrikaanse land kon opmaken voor het mondiale eindtoernooi. Het bleef bij één wedstrijd: Hongarije was in Napels met 4-2 te sterk, waardoor er al snel een terugtocht over de Middellandse Zee kon worden geboekt.
Reis naar Roemenië
Voor het WK-kwalificatietoernooi van 1938 werd Egypte, net als Palestina, ingedeeld in de Europese regio. Om zich te plaatsen voor de eindstrijd in Frankrijk moest Roemenië worden verslagen. De Egyptische voetbalbond toonde zich echter weinig enthousiast over trip naar Oost-Europa. De trip in maart 1938 leek financieel te zwaar en ook de thuiswedstrijd enkele maanden eerder, in december 1937, wilde men liever niet organiseren.
De bond voerde aan dat het ‘onmogelijk was om een wedstrijd te spelen tijdens de Ramadan’. Alleen viel de geplande datum van 17 december dat jaar ruim na het einde van de vastenperiode, op 3 december. Bovendien had Egypte de Oostenrijkse club First Vienna FC uitgenodigd voor oefenwedstrijden in dezelfde periode. De FIFA hield echter vast aan de voorgestelde data.
Egypte bleef koppig, weigeren te spelen en werd daarop uit het kwalificatietoernooi gezet.
De roerige jaren vijftig
Door de Tweede Wereldoorlog zat er twaalf jaar tussen twee WK’s. Het toernooi van 1950 werd in Brazilië gehouden, maar Egypte deed geen tweede poging om het verre Zuid-Amerika te bereiken. De voetbalbond vond de afstand en de hoge verblijfskosten financieel onhoudbaar en besloot af te zien van kwalificatiewedstrijden.
Het WK van 1954 vond dichter bij huis plaats, in Zwitserland, waar de beste landen van de wereld hun kunsten mochten tonen. De kwalificatie voor Europa, Azië en Afrika was ditmaal anders ingedeeld: Israël en Egypte werden bij Europa geplaatst, terwijl drie Aziatische landen streden om één plek.
Egypte moest zich via een tweeluik met Italië een weg banen naar de Alpen, maar dat lukte niet. De Zuid-Europeanen waren te sterk, en twintig jaar na hun eerste WK-deelname moest Egypte opnieuw het eindtoernooi aan zich voorbij laten gaan.
De invloed van de Suez-crisis
Waar in 1954 de kwalificatie nog relatief rechttoe rechtaan verliep, liet de aanloop naar het WK van 1958 zien hoezeer politieke en mondiale spanningen voetbal konden beïnvloeden.
Tijdens de loting in april 1956 werd duidelijk dat Egypte een ingewikkeld traject moest doorlopen in een Afrika-Aziatische kwalificatieronde met negen landen: Indonesië, China, Taiwan, Israël, Turkije, Cyprus, Soedan, Syrië en Egypte werden in poules van twee of drie ingedeeld en de vier teams die zouden overblijven, gingen uitmaken wie zich zou kwalificeren voor het WK.
In de wereldproblematiek van die tijd, waarin politiek zwaarder woog dan voetbal, verliep slechts één kwalificatieduel zonder incidenten: dat tussen Soedan en Syrië. In een tweeluik toonde Soedan zich de sterkste en verzekerde het zich van een plaats in de finaleronde.
De overige drie poules verliepen allesbehalve soepel. Zo werd Taiwan ingedeeld in een groep met Indonesië en China, het land waarvan het zich in 1949 had afgescheiden. Om een confrontatie met zijn aartsvijand te vermijden, trok Taiwan zich terug. Na drie wedstrijden tussen China en Indonesië, de eerste twee eindigden onbeslist, wist Indonesië uiteindelijk een plek in de finalepoule te veroveren.
Het volgende probleem betrof Israël en Turkije. In Ankara vond men het namelijk onbegrijpelijk dat de FIFA het land had ingedeeld bij de Afrikaanse en Aziatische landen. Turkije beschouwde zichzelf als Europees, niet als Aziatisch. Bovendien zou een reis naar Indonesië, bij een eventuele plaatsing voor de finalepoule, te kostbaar zijn. Uit protest trok de bond zich terug.
Intussen was in oktober 1956 de Suezcrisis uitgebroken met aan de ene kant Egypte en aan de andere kant Frankrijk, Groot-Brittannië en Israël. De nasleep van conflict had ook invloed op het nationale elftal van Egypte. Het team was gekoppeld aan Cyprus, dat destijds nog onder Brits bestuur stond. De Britse autoriteiten verboden de Cypriotische spelers de Middellandse over te steken en zodoende plaatste Egypte zich, zonder te spelen, voor de volgende ronde.
Daar trof Egypt onder meer Israël, het land waarmee het kort daarvoor in oorlog was geweest. Zowel Egypte als Soedan weigerden vanwege de Suezcrisis en de gevolgen ervan tegen Israël te spelen. Alleen Indonesië en Israël bleven over, maar Indonesië wilde uitsluitend op neutraal terrein spelen. Een voorstel dat Israël afwees. Indonesië trok zich daarop terug, waardoor Israël kwalificatie leek af te dwingen zonder een bal te raken.
De FIFA-regels bepaalden echter dat deelname aan het WK alleen mogelijk was na gespeelde kwalificatiewedstrijden, op uitzondering van de gastheer Zweden en de regerend kampioen West-Duitsland. Israël moest daarom alsnog aantreden tegen een land dat als tweede was geëindigd in een ander kwalificatietoernooi. Na loting bleek dat Wales te zijn. In dat tweeluik bleken de Britten te sterk, waardoor het WK van 1958 uiteindelijk geheel verstoken bleef van Afrikaanse en Aziatische deelname.
Wederom het weer als spelbreker
Ook de kwalificatiecampagne voor het WK van 1962 verliep voor Egypte allerminst gunstig. Net als in 1930 gooide het weer roet in het eten.
Egypte was gekoppeld aan buurland Soedan, maar de geplande wedstrijden vielen midden in het moessonseizoen. Beide voetbalbonden vroegen om uitstel, maar de FIFA wees dat verzoek resoluut af. Uit protest besloten Egypte en Soedan zich daarom terug te trekken, nog voordat er één bal was geraakt.
Protest van Afrikaanse landen
Tot kwalificatiewedstrijden kwam Egypte ook niet in de aanloop naar het wereldkampioenschap van 1966. De FIFA kende voor dat toernooi aan heel Afrika en Azië samen slechts één enkele plek toe. Vijftien Afrikaanse landen, waaronder Egypte, hadden zich aanvankelijk ingeschreven, maar nog voor er één bal was getrapt, volgde een gezamenlijke oproep tot boycot.
De landen vonden het onaanvaardbaar dat er een grote kans was dat een van de twee continenten niet vertegenwoordigd zou zijn op het hoogste toneel van het voetbal. Dat betekende dat Afrika in 1966 ontbrak op het WK. Maar het protest was niet vergeefs: vanaf 1970 kreeg het werelddeel eindelijk een vaste plek op het eindtoernooi.
Zesdaagse Oorlog
Egypte bleef bij dat kwalificatietoernooi aan de zijlijn. Het land moest eerst de wonden likken na de nederlaag tegen Israël in de Zesdaagse Oorlog van 1967, een klap die zowel militair als sportief diepe sporen naliet. Tussen 1967 en 1972 lag de nationale competitie stil en doofde het voetbal langzaam uit. In die omstandigheden besloot Egypte af te zien van deelname aan de WK-kwalificatie.
In 1974 kon Egypte, na bijna twee decennia, eindelijk weer volwaardig deelnemen aan een WK-kwalificatiecyclus. De loting pakte echter ongunstig uit: in de eerste ronde trof het meteen het sterke Tunesië. Het avontuur was dan ook van korte duur en opnieuw moest het land wachten op een tweede WK-deelname. Die teleurstelling zou zich nog vaak herhalen, tot aan 1990.
In 1978 was het namelijk opnieuw Tunesië dat de Egyptische droom dwarsboomde. In het beslissende pouleduel van de finaleronde bleek het buurland te sterk, terwijl Egypte juist de beste uitgangspositie had.
Libië wil niet in Italië spelen
Voor de kwalificatiereeks van het WK van 1982 speelde opnieuw het toeval een rol, dit keer in het voordeel van Egypte. In de eerste ronde trok Ghana zich terug; de voetbalbond van dat land besloot dat het zich beter kon concentreren op het verbeteren van de kwaliteit van het spel in eigen land.
Daarna stond een confrontatie met Libië op het programma. Egypte wilde de wedstrijden op neutraal terrein laten plaatsvinden, vanwege de gespannen politieke en militaire betrekkingen tussen de buurlanden. De FIFA ging akkoord en stelde Italië voor als locatie. Libië weigerde echter de Middellandse Zee over te steken en trok zich terug, waardoor Egypte opnieuw zonder te spelen verder kwam in de kwalificatie.
In de derde ronde bleek Marokko te sterk. Opnieuw ging het WK aan Egypte voorbij.
Marokko de plaaggeest
In 1986 bleek Marokko opnieuw een onneembare horde voor Egypte. Net als in 1982 waren de Atlasleeuwen te sterk in de derde ronde, waardoor de Egyptenaren opnieuw strandden.
In 1990 brak dan eindelijk het langverwachte moment aan. Na een succesvolle kwalificatiecampagne werd Algerije in een finale over twee wedstrijden met 1-0 verslagen, waardoor Egypte zich kon opmaken voor het WK. Na 56 jaar keerde het Noord-Afrikaanse land terug op het wereldtoneel. En net als in 1934 was Italië het decor zijn waar de Farao’s zich konden bewijzen.
Het toernooi zelf bleek een zware beproeving. Egypte werd ingedeeld in een loodzware poule met onder meer Engeland, Ierland en regerend Europees kampioen Nederland. Tegen Ierland en Nederland werd weliswaar een punt behaald, maar dat was niet genoeg: na de groepsfase zat het WK er alweer op voor Egypte. Het zou nog 28 jaar duren voordat het land opnieuw het mondiale podium betrad.
Succes in Afrika, maar niet naar het WK
Bij bijna elke kwalificatiecyclus bleek de poulefase het struikelblok voor Egypte. In de jaren negentig en het decennium na de eeuwwisseling kwam het land tijdens de kwalificaties zelden verder dan een tweede of derde plaats. Opvallend is vooral dat Egypte juist tussen 2006 en 2010 drie keer op rij de Afrika Cup wist te winnen.
Pas in 2018 kon Egypte een derde WK-deelname bijschrijven. Na het mislukken van 2014 in een barrageduel met Ghana, werd de kwalificatie voor 2018 overtuigend afgerond. Het toernooi zelf was echter teleurstellend: alle drie de groepsduels tegen Uruguay, Rusland en Saudi-Arabië gingen verloren.
Voor het WK van 2022 strandde het land opnieuw, dit keer in de laatste ronde van de kwalificatie, waar Senegal te sterk bleek voor Mohamed Salah en zijn teamgenoten. Vier jaar later kan Salah zich alsnog opmaken voor een tweede WK.
Steun mijn journalistiek met een kleine donatie
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!