Hugo Sánchez bevond zich in de zomer van 1990 op het absolute toppunt van zijn kunnen. In het jaar waarin hij voor de vijfde keer topscorer van Spanje werd, had hij ook moeten schitteren op het wereldkampioenschap in Italië. Buiten zijn eigen schuld werd hij echter een van de grootste afwezigen van dat WK. Sánchez werd het slachtoffer van de roekeloze en onnozele bureaucratie van zijn eigen voetbalbond.
De kiem voor het drama werd gelegd in april 1988, tijdens het CONCACAF-toernooi voor jeugdteams onder 20 jaar. Hoewel de FIFA aan het begin van dat jaar nog eens had benadrukt dat gesjoemel met geboorteakten en andere administratieve trucs niet werd getolereerd, stuurde de Mexicaanse voetbalbond (FEMEXFUT) doodleuk vier spelers naar het toernooi die volgens hun werkelijke geboortedatum te oud waren om te mogen deelnemen.
De leeftijden van de spelers stonden vermeld in een seizoensgids die rond die tijd door de Mexicaanse voetbalbond was uitgegeven. De ambitieuze journalist Antonio Moreno twijfelde echter aan de gegevens waarmee de spelers voor het toernooi waren aangemeld. Hij bladerde door zijn eigen aantekeningen, pakte oude tijdschriften erbij en ontdekte dat de informatie in de officiële publicatie van de Mexicaanse bond niet overeenkwam met de leeftijden die de bond voor de spelers had opgegeven.
Overdreven sensatiezucht
Zo bleek aanvoerder Aurelio Rivera bijna vier jaar ouder dan zijn toernooileeftijd. Ook bij Gerardo Jiménez, José de la Fuente en José Luis Mata kwamen de opgegeven en werkelijke leeftijden niet met elkaar overeen. Moreno noteerde zijn bevindingen driftig in zijn notitieblok en maakte een artikel voor de krant waar hij een column in had. Op 12 april verschenen de eerste onthullingen in een ongesigneerd bericht in dagblad Ovaciones. Acht dagen later waarschuwde Moreno in zijn column in de sportkrant opnieuw voor het opstellen van te oude spelers.
De bondsbestuurders reageerden fel op de kritische bijdrage van de 27-jarige persmuskiet, maar gingen niet inhoudelijk op de beschuldigingen in. Volgens hen was het niet meer dan overdreven sensatiezucht van een jonge journalist die naam wilde maken.
Bijnaam El Cachirulazo
Moreno liet zich niet intimideren door de bondsbonzen en bundelde vervolgens zijn krachten met José Ramón Fernández, een bekende Mexicaanse presentator die evenmin snel terugdeinsde. Samen brachten zij de spraakmakende bevindingen voor het voetlicht in het populaire sportprogramma DeporTV. De teerling was geworpen: het administratieve speurwerk groeide uit van een bericht in de kantlijn tot een nationaal voetbalschandaal.
Het schandaal kreeg al snel de bijnaam El Cachirulazo. De etymologie van cachirul voert in Guatemala en El Salvador tot een woord dat lapje stof of een kledingreparatie kan aanduiden. In het Mexicaans betekent cachirul onder meer een bedrieger of iemand die niet aan de toelatingseisen voldoet, maar zich toch een plaats in een groep of sportteam weet te verschaffen.
Terwijl de leeftijdsfraude in Mexico uitgroeide van een niemendalletje tot een nationaal voetbalschandaal, speelde het jeugdelftal in Guatemala gewoon verder. Het land eindigde als tweede achter Costa Rica. Geen CONCACAF-titel dus, maar wel een ticket voor het wereldkampioenschap onder 20 jaar, dat een jaar later zou worden gehouden.. Het land eindigde als tweede achter Costa Rica. Geen CONCACAF-titel dus, maar wel een ticket voor het wereldkampioenschap onder 20 jaar, dat een jaar later zou worden gehouden.
Ook in de Verenigde Staten waren inmiddels de alarmbellen afgegaan. Het Amerikaanse beloftenteam was op het continentale toernooi als derde geëindigd en moest het WK-ticket daardoor aan de zuiderburen laten. Alleen zag de Amerikaanse voetbalbond in El Cachirulazo een geitenpaadje om toch nog tot het WK toegelaten te worden. Daarnaast vond men in Guatemala een medestander die eveneens bereid was een officiële klacht bij de CONCACAF in te dienen. Het land had namelijk een ticket voor de Olympische Spelen aan Mexico moeten laten. Bij een schorsing van de grote buur zou het land mogelijk alsnog naar Seoel mogen afreizen.
De zaak werd namens de COCACAF onderzocht door de Salvadoraanse functionaris José Ramón Flores. Hij bevestigde al snel dat de leeftijden die FEMEXFUT voor de spelers had opgegeven, onjuist waren. Hierdoor was het Mexicaanse Openbaar Ministerie ook geprikkeld en men opende een onderzoek naar de mogelijke vervalsing van de geboorteakten van de spelers.
Het mysterie werd ook door het Openbaar Ministerie al gauw ontrafeld. Tijdens hun verhoor verklaarden de spelers dat bij het verstrekken van hun geboorteakten een andere leeftijd was opgegeven. De voorzitter van de Mexicaanse voetbalbond, Rafael del Castillo, zou hiertoe het initiatief hebben genomen. Daarmee kwamen niet alleen de spelers, maar ook de hoogste bestuurder van de bond onder vuur te liggen.
Straf wordt zwaarder
In juni viel eerst het oordeel van de CONCACAF: het Mexicaanse onder-20-team werd uitgesloten van deelname aan het WK. Daarnaast werden verschillende bondsofficials, onder wie voorzitter Del Castillo, voor het leven geschorst. Del Castillo dacht echter nog een uitweg te hebben. De eerste vicevoorzitter van de FIFA was op dat moment namelijk een landgenoot: Guillermo Cañedo. Del Castillo nam het vliegtuig naar Zwitserland en probeerde zijn eigen schorsing en die van zijn medebestuurders ongedaan te laten maken. Het bleek het spreekwoordelijke wrijven in een vlek.
Op 30 juni besloot de FIFA dat alle vertegenwoordigende elftallen van Mexico twee jaar lang werden uitgesloten van internationale competities. Het was een ongekend zware straf. De FIFA was echter onverbiddelijk en verklaarde dat de commissie voor deze strenge sanctie had gekozen om een krachtig waarschuwingssignaal af te geven aan anderen die overwogen de leeftijdsgrenzen te overtreden.
Complottheorie over WK van 1994
Het draconische besluit uit Zwitserland betekende dat Hugo Sánchez een eindtoernooi door de neus werd geboord. In 1990 won hij wel de Gouden Schoen, die hij deelde met Hristo Stoitsjkov, maar op het WK ging alle aandacht uit naar de Italiaanse topscorer Salvatore ‘Toto’ Schillaci.
Vier jaar later zou Sánchez, inmiddels 35 jaar oud, alsnog deelnemen aan het WK in de Verenigde Staten. Dat het toernooi juist daar werd gehouden, maakte destijds deel uit van een complottheorie. Slechts vier dagen na de schorsing van Mexico kreeg de Verenigde Staten het WK van 1994 toegewezen. De datum van die beslissing stond al vóór de Mexicaanse schorsing vast. Door de uitsluiting van Mexico kreeg het Amerikaanse elftal bovendien een eenvoudiger traject richting het WK van 1990 in Italië. Zo kon volgens de architecten van de argwaan de belangstelling voor voetbal alvast worden aangewakkerd in een land dat normaal gesproken vooral warmloopt voor een heel ander soort football.