Leiden, 11 juni 2026
Lieve papa,
Een eindtoernooi voetbal begon vroeger voor mij niet met een openingswedstrijd of de bekendmaking van de selectie van het Nederlands elftal. Ik wist dat de mooiste weken van het jaar begonnen waren als de sportbijlage van de krant plots naast mijn ontbijtbord lag.
Aan de eettafel veranderde dan voor een maand de orde der dingen. Maandenlang had ik genoegen moeten nemen met de reeds door jou gelezen katernen; het streeknieuws, de zaterdagbijlage, of alles wat met aparte nietjes los zat van het hoofdgedeelte. Ik verslond het, soms niet wetend wat ik las. Maar zodra het WK of EK begon, schoof een gedeelte van de krant ongelezen mijn kant op. De weken waarin mannen als Guus Hiddink of Dick Advocaat voor het landsbelang belangrijker waren dan de premier, vormden voor jou het sein om het sportgedeelte voorlopig links te laten liggen. Al waren die pagina’s sowieso zelden aan jou besteed.
Als ik dan voor het naar school gaan aan de vlug gedekte tafel aanschoof, hadden wij allebei er al een uur opzitten. In die zomermaanden zat je dan voor dag en dauw tussen je geliefde coniferen op de kwekerij; sproeiers aanzetten, veilingtransporten klaarmaken of dagelijkse werkzaamheden verrichten om die hitte later op de dag maar voor te zijn.
Terwijl bij jou de eerste zweetdruppels van de dag neerdaalde, was ik bezig met mijn eindtoernooirituelen. Dat begon met het bijwerken van de uitslagen op de WK- of EK-kalender. Door mama meegenomen bij de plaatselijke supermarkt of benzinepomp. Van het formulier begreep ik nog weinig tijdens het EK in 1996, maar twee jaar later vulde ik ontzettend nauwkeurig met een pennetje de uitslagen van Japan – Jamaica of Spanje – Noorwegen in. Wanneer het toernooi echt op gang was, mocht ik in de minuscule kaders de landen die de knock-outfase hadden bereikt neerpennen.
Daarna was het tijd voor Teletekst. Het waren de eindtoernooien rond de eeuwwisseling, toen het WK zich voor mij óók afspeelde op de 800-pagina’s. Alleen al het indrukken van de acht als eerste knop op de afstandsbediening had iets magisch. Want wanneer er pagina’s werden aangemaakt zo diep in de getallenreeks, wist je in die tijd dat er iets bijzonders gaande was. Hondstrouw ging ik dan van pagina 841 naar 850, soms vijf keer achter elkaar. Ik kende die pagina’s beter uit mijn hoofd dan de toets- of tentamenstof die ik in diezelfde weken ook moest leren. Maar dat was bijzaak in vergelijking met iets zo belangrijks als een EK of WK. Dat Marcelo Salas en Christian Vieri tijdens het WK van 1998 enkele dagen de topscorerslijst aanvoerden, voordat Gabriel Batistuta hen voorbijstreefde, was kennis die in mijn hoofd steviger verankerd lag dan de grote rivieren van Europa of de werking van het menselijk lichaam.
Na het digitale WK-nieuws, kwam de krant. De dagbladen werden toentertijd nog gedrukt op het formaat Broadsheet. Een enorm pak papier pakte jij dan vast met die forse knuisten van je. Je verdween er haast achter, als een goedkope goocheltruc. Terwijl jij je dan boog over de kabinetsformatie van Kok II of de nasleep van een autobom bij het Amerikaanse consulaat in Pakistan, probeerde ik als elfjarige te begrijpen waarom de wedstrijden Iran–Verenigde Staten en Argentinië–Engeland veel meer waren dan negentig minuten spelen met een bal. Vier jaar later las ik hoe Guus Hiddink veranderde, van wat men meesmuilend een Achterhoeks boertje noemde, in een Zuid-Koreaanse halfgod.
We aten van hetzelfde bruine brood en belegden het allebei met kaas of vlees. De chocopasta of jam was meer gepositioneerd aan de andere kant van het tafelkleed, waar mama en Marieke en Suzanne zaten. Jij, fervent aanhanger van team hartig, had mij immers al op jonge leeftijd voor jouw kamp gewonnen. Als de plakken op het brood lagen, was snijden er vervolgens niet bij, er werd ouderwets gevouwen. Ik denk een erfenis die je hebt meegenomen van de ontbijttafel uit jouw jeugd, waar bij een boerengezin met negen kinderen soms snelheid voor etiquette ging.
Terwijl jij je enorme mok vulde met koffie, schonk ik mijn glas vol met melk. Tussen het kauwen en slurpen door verslonden wij de krant. Tijd voor pesterijtjes aan het adres van mijn zusjes had ik in juni en juli niet. Wat weer als voordeel had dat jij mij ook niet tot de orde hoefde te roepen. Zo ontstonden in die zomermaanden twee gescheiden werelden aan één keukentafel. Een jeugdig domein waar uitsluitend voetbal regeerde en een wereld waarin nieuws, politiek en opinies de dienst uitmaakten. Ze stonden dan los van elkaar met de armleuningen, van twee ooit uit Nieuw-Zeeland meegebrachte keukentafelstoelen, als een hermetische grens.
In die wereld van de eindtoernooien liet jij mij begaan. Op één moment per dag na. Het achtuurjournaal eiste een half uur onverdeelde aandacht op; de rest van de dag werd bepaald door speelschema’s, voorbeschouwingen en de goudvissen van Jaap Stam. Zodra Henny Stoel of Philip Freriks hun laatste woorden hadden uitgesproken, liep jij de tuin in en ging je kijken bij de bloemen of het andere weelderig tierende groen. Toen de befaamde kreet ‘Dennis Bergkamp, Dennis Bergkamp!’ ons van de stoelen deed opspringen, bladerde jij nog eens door de krantenpagina’s die je die ochtend al had gelezen.
Toch wil ik jou de komende weken brieven gaan schrijven over het WK. Niet om je lastig te vallen met tactische uiteenzettingen of uitgebreid stil te staan bij Noorwegen – Frankrijk, laat staan bij iets prachtigs als Oezbekistan – Congo. Ook zal er weinig van het oranjegevoel doorsijpelen in mijn notities, aantekeningen of kattenbelletjes.
Nee, ik wil je vooral vertellen hoe mijn leven er nu uitziet. Want er is toch het nodige gebeurd in het halfjaar dat jij er niet meer bent. In die wereld wil ik je meenemen. Bovendien zit ik nog altijd vol met obscure trivia die ik graag aan jou kwijt zou willen. Want hoe wars je ook was van sport in het algemeen en van voetbal in het bijzonder, je had juist een zwak voor verhalen die voetbal slechts als aanleiding hadden.
Dat was ook de reden waarom jij de verhalen die ik de afgelopen jaren schreef wél las. Niet omdat ze over voetbal gingen, maar omdat de bal vooral een aanleiding was. Het fungeerde hooguit als een spiegel waarin iets groters zichtbaar werd: de schaduw van de Spaanse Burgeroorlog, de strijd tegen polio, oftewel de loop van de geschiedenis die zich soms onverwacht langs een voetbalveld beweegt. Zodra ik het spel wist te verweven met verhalen over mensen, politiek of maatschappelijke verandering, had het wel jouw interesse. Dan sloeg ook jij die pagina’s open die je jarenlang met een achteloos gebaar had overgeslagen, of snel naast mijn ontbijtbordje neerlegde.
Liefs Matthijs
Steun mijn journalistiek met een kleine donatie
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!